Kort antwoord: een aangebrande pan is bijna nooit stuk. De aanslag zit vast aan het metaal, niet erin, en met soda en kokend water laat hij vanzelf los.
Kort antwoord
Water met soda, twintig minuten laten koken, daarna afnemen.
Doe een laagje water in de pan, gooi er een eetlepel soda bij en laat het twintig minuten zachtjes koken. De verbrande laag komt los van de bodem en die veeg je daarna weg. Schuren hoeft niet en maakt het meestal erger.
Waarom bakt er iets aan?
Eiwitten en suikers hechten zich aan het metaal zodra ze te heet worden. Dat is geen vuil, dat is een verbinding.
Als je pan te heet wordt of te droog staat, verbranden de eiwitten en suikers in je eten en hechten ze zich vast aan het oppervlak. Daarom helpt schrobben zo slecht: je probeert iets los te wrijven dat chemisch vastzit.
Wat wel werkt is die verbinding losweken. Warm water alleen doet dat traag. Water met soda doet het snel, want soda breekt precies die aangebakken resten af.
De methode van je oma, stap voor stap
Twintig minuten wachten kost je minder tijd dan een half uur schrobben.
- Laat de pan afkoelen. Koud water in een gloeiend hete pan kan de bodem laten kromtrekken. Bij een gietijzeren pan kan hij zelfs scheuren.
- Water erin tot de aanslag onder staat. Meer is niet nodig, je wilt alleen de verbrande laag bereiken.
- Een eetlepel schoonmaaksoda erbij. Zuiveringszout werkt ook, maar dat is milder, dus reken dan op langer wachten. Bij een dikke laag twee lepels.
- Twintig minuten zachtjes laten koken. Niet hard, anders kookt het over. Je ziet de laag vanzelf loskomen en gaan drijven.
- Laten afkoelen en afgieten. Wat er nog zit, laat nu los met een houten spatel.
- Nawassen en droogwrijven. Een vochtige doek haalt het laatste laagje weg. Direct droogwrijven voorkomt watervlekken op rvs.
Zit het er na één ronde nog op, herhaal het dan gewoon. Dat werkt beter dan harder gaan schuren.
Per pan iets anders
Wat op rvs mag, mag niet op elke pan. Dit is het verschil.
Roestvrij staal. Hier mag alles: soda, koken, een houten of siliconen spatel. Blijft er een doffe waas achter, dan is dat kalk uit je kraanwater. Een scheutje azijn haalt dat weg, daarna afnemen met water.
Keramisch of antiaanbak. Soda en koken mag, schuren absoluut niet. Eén kras in de laag en die laag doet zijn werk niet meer. Geen staalwol, geen schuurspons, geen ovenreiniger.
Gietijzer. Soda niet gebruiken. Dat tast de ingebakken vetlaag aan die je juist wilt houden. Warm water, een houten spatel en daarna droogwrijven en licht invetten.
Aluminium. Ook geen soda. Aluminium verkleurt ervan en wordt dof. Warm water met afwasmiddel en geduld.
Frituurpan. Eerst het vet eruit en apart weggooien, nooit door de gootsteen. Daarna water met soda laten koken zoals hierboven. Het vetlaagje op de wand haal je weg met een doek en heet water.
Wat je beter niet doet
De meeste schade aan pannen ontstaat tijdens het schoonmaken, niet tijdens het koken.
Staalwol en schuursponsjes. Ze halen de aanslag weg en de coating erbij. Op rvs krassen ze het oppervlak zo op dat er daarna sneller iets aanbakt.
Ovenreiniger in een pan. Veel te agressief voor een antiaanbaklaag, en de resten wil je niet in je eten.
Koud water in een hete pan. Het verschil in temperatuur trekt de bodem krom. Een kromme bodem verdeelt de warmte niet meer gelijkmatig en dan bakt er juist vaker iets aan.
De vaatwasser bij antiaanbak. Het zout en de hoge temperatuur maken de laag dof en poreus.
Soda en azijn samen: waarom dat bruist en verder niets doet
Het schuimt indrukwekkend. Precies op dat moment maken ze elkaar onschadelijk.
Je ziet het overal voorbijkomen: soda in de pan, een scheut azijn erbij, en dan die vulkaan. Wat je ziet is dat de twee elkaar opeten. Wat er daarna in je pan staat is vooral water, een beetje zout en koolzuurgas dat wegbruist.
Daarmee is precies weg wat je nodig had. Soda werkt omdat het aangebakken eiwit afbreekt. Azijn werkt omdat het zuur is en kalk oplost. Meng je ze, dan heb je geen van beide meer over.
Gebruik ze dus na elkaar, en voor verschillende dingen. Eerst soda en koken tegen het aanbaksel. Blijft er daarna een doffe witte waas achter, dan is dat kalk uit je kraanwater, en daar pak je een scheutje azijn voor.
Zwart aan de buitenkant, hoe krijg je dat eraf?
Die zwarte laag is ingebrand vet van jaren koken. Uitkoken helpt daar niet, want je komt er met water niet bij.
Maak een pasta van schoonmaaksoda met een beetje water, tot het ongeveer de dikte van tandpasta heeft. Smeer die op de zwarte plekken, ook op de rand rond de bodem, want daar zit het meestal het dikst.
Laat het een uur staan. De soda heeft die tijd nodig om door de vetlaag te trekken. Neem het daarna af met een vochtige doek. Bij roestvrij staal mag je er een niet-schurende spons bij pakken, bij een antiaanbakpan alleen een doek.
Zit het er al jaren op, reken dan op twee of drie beurten. Dat is geen falen van de methode, het is gewoon een dikke laag.
Waarom het steeds opnieuw gebeurt
Bakt er elke week iets aan, dan ligt het meestal niet aan jouw kookkunst.
Drie dingen zijn bijna altijd de oorzaak. Het vuur staat te hoog, waardoor het eiwit verbrandt voordat het kan garen. De pan is nog niet op temperatuur als het eten erin gaat, waardoor het meteen vastplakt. Of de antiaanbaklaag is versleten.
Die laatste is de vervelende. Een antiaanbaklaag is een dun laagje op het metaal en dat slijt. Zie je krassen, plekken waar de kleur anders is, of bakt het aan op precies dezelfde plek, dan is de laag op. Dan houdt schoonmaken op en begint vervangen.
En als hij echt op is?
Een pan met een beschadigde antiaanbaklaag krijg je niet meer goed. Dat is het moment waarop de vraag verschuift naar wat je terugkoopt. De meeste antiaanbaklagen zijn gemaakt met PFAS, en dat is precies waar de discussie over gaat.
Wij maken onze pannen daarom anders: massief tri-ply roestvrij staal met een natuurlijke antiaanbaklaag op basis van SiO2, zonder PFAS, PFOA of PTFE. Geen laagje dat na twee jaar op is, maar een pan die je met soda gewoon mag uitkoken.
Veelgestelde vragen
Kan ik ook azijn gebruiken in plaats van soda?
Voor kalk wel, voor aanbaksel niet. Azijn is een zuur en lost mineralen op, dus tegen die doffe witte waas op rvs werkt het prima. Aangebakken eiwit vraagt juist het tegenovergestelde: soda breekt het juist af. Gebruik ze dus voor verschillende problemen, en niet tegelijk.
Wat is het verschil tussen schoonmaaksoda en zuiveringszout?
Het zijn twee verschillende stoffen. Schoonmaaksoda is natriumcarbonaat en is de felle van de twee, daardoor breekt het aanbaksel snel af. Zuiveringszout is natriumbicarbonaat, ook wel baksoda, en is een stuk milder. Het werkt wel, maar je moet langer wachten. Voor een dikke zwarte laag pak je schoonmaaksoda.
Hoeveel soda moet ik gebruiken?
Een eetlepel op een laagje water van twee tot drie centimeter is genoeg. Bij een dikke zwarte laag mag het twee eetlepels zijn. Meer helpt niet sneller, langer laten staan wel.
Werkt dit ook op een bakplaat of grillpan?
Ja, met dezelfde methode. Bij een grillpan met ribbels laat je het water iets langer staan, want tussen de ribbels zit de aanslag het hardnekkigst. Een houten spatel volgt de ribbel zonder de laag te beschadigen.
Is een aangebrande pan nog veilig om in te koken?
Bij roestvrij staal en gietijzer wel, zodra hij weer schoon is. Bij een antiaanbakpan met zichtbare krassen of afbladderende laag zou ik het niet doen. Die laag hoort op je pan te zitten en niet in je eten.
Waarmee doe je dit?
- iZi-Clean Wonderdoek, 12 stuks · voor het nawassen en droogwrijven zonder krassen
- DotShield pannen · massief tri-ply rvs zonder PFAS
Lees ook