Kort antwoord: een matras kun je niet in de was doen, en dat is precies waarom de meeste adviezen misgaan. Alles wat je erop spuit trekt erin en blijft daar dagen zitten.
Kort antwoord
Zuigen, deppen, laten drogen. Niet spuiten.
Zuig het matras eerst grondig af, ook langs de randen en de naden. Verse vlekken dep je met een klamme doek, van de buitenrand naar het midden. Daarna een paar uur laten luchten met het raam open. Wat er niet uitgaat met deppen, gaat er ook niet uit met meer vocht.
Waarom je een matras juist niet nat moet maken
Een matras droogt van binnen naar buiten, en dat duurt dagen.
Dat is de hele reden dat het bij matrassen zo vaak misgaat. Een spray of een sopje verdwijnt aan de bovenkant binnen een uur uit het zicht, maar het vocht dat door de tijk in de vulling is getrokken zit daar nog steeds. Schuim en latex geven vocht traag af, en een matras ligt bovendien plat op een bodem, dus lucht komt er maar van een kant bij.
En juist dat achtergebleven vocht is het probleem dat je wilde oplossen. Een matras die van binnen dagenlang klam blijft ruikt na een week anders dan ervoor, en niet ten goede.
Alles wat je op een matras doet, moet dus zo min mogelijk water achterlaten. Dat klinkt als een beperking, maar het is gewoon de juiste methode.
Hoe maak je een matras schoon?
Vier stappen. De derde is wachten, en die kun je niet overslaan.
- Haal alles eraf en zuig het matras af. Ook de zijkanten en de naden, want daar verzamelt zich het meeste. Neem de tijd, dit is de stap die het meeste oplevert.
- Dep verse vlekken met een klamme doek. Van de buitenrand naar het midden werken, anders duw je de vlek breder. Deppen, niet wrijven: wrijven duwt het dieper de vezel in.
- Laten drogen met het raam open. Zet het matras zo mogelijk rechtop, dan komt er van twee kanten lucht bij. Reken op een paar uur.
- Draai hem om en herhaal het bovenste deel. De onderkant krijgt zelden aandacht en verzamelt evenveel.
Opfrissen met stoom
Warmte komt dieper dan een doek, zonder dat er water achterblijft.
Op de vloermond van een stoomreiniger klikt een tapijtglijder: een vlak opzetstuk dat over de vezels glijdt in plaats van erin weg te zakken. Daardoor blijft de mond bewegen en drukt hij de stoom niet op een plek naar binnen.
Wat er dan door het matras trekt is warmte, geen water. Stoom verlaat de boiler rond de 135 graden en komt op het oppervlak nog rond de 85 graden aan. Er blijft nauwelijks vocht achter, want stoom is water in gasvorm en het meeste verdampt alweer voordat het de vulling bereikt.
Hitte laat bovendien niets achter. Geen middel dat intrekt, geen geur die eroverheen ligt, niets wat je er later weer uit moet halen.
Werk in rustige, doorlopende banen en blijf nergens stilstaan. Laat het matras daarna een uur liggen met het raam open voordat je het weer opmaakt.
Wat stoom niet doet
Een vlek die er al in zit, komt er met warmte niet uit.
Dit is waar de eerlijkheid begint. Stoom frist op en warmt door, maar het haalt niets omhoog. Voor een vlek die is ingetrokken heb je zuigkracht nodig: iets dat vocht en vuil samen weer uit de vezel trekt. Dat zit niet in een stoomreiniger en dat is geen gebrek, het is een ander apparaat.
Wat je zelf kunt doen bij een verse vlek: meteen deppen met een droge doek, zoveel mogelijk opnemen voordat het intrekt, en daarna pas een klamme doek. De eerste minuut is meer waard dan het volgende uur.
En een vlek die er al jaren zit? Wees eerlijk naar jezelf. Die krijg je thuis meestal niet meer weg. Een matras opfrissen kan altijd, een matras herstellen niet.
Tapijt en vloerkleed
Zelfde principe, andere volgorde.
Bij een tapijt geldt hetzelfde bezwaar tegen water, alleen minder streng: een vloerkleed kun je optillen, omdraaien en aan twee kanten laten drogen. Een matras niet.
Begin ook hier met zuigen, en doe dat in twee richtingen. De vezels liggen een kant op, en pas als je er dwars overheen gaat komt het zand eruit dat onderin zit. Dat zand is trouwens de echte slijtage: het schuurt bij elke stap tegen de vezel aan.
Daarna kun je opfrissen met stoom, met dezelfde tapijtglijder en dezelfde rustige banen. Bij een kleed met een hoge pool ga je er twee keer overheen, de tweede keer haaks op de eerste.
Een wollen kleed vraagt voorzichtigheid: wol krimpt bij hitte in combinatie met vocht. Twijfel je over de vezel, probeer het dan eerst op een hoek die onder de bank ligt.
Wat je beter niet doet
De meeste blijvende schade aan textiel ontstaat bij het schoonmaken.
Vlekkenspray royaal opspuiten. Wat je erop spuit, trekt erin. Bij een matras komt het er niet meer uit en dan ruik je het middel in plaats van de vlek.
Wrijven. Dat duwt de vlek dieper de vezel in en maakt de pool ruw. Deppen doet hetzelfde werk zonder die schade.
Een natte doek op wol. Wol en warmte en vocht samen betekent krimp. Bij wol werk je zo droog mogelijk.
Het matras direct weer opmaken. Zolang er nog vocht in zit, sluit je dat op onder het hoeslaken. Laat het altijd eerst uitdampen.
Soda erop strooien en laten staan. Het haalt geur tijdelijk weg, maar de korrels zakken de vulling in en die krijg je er met zuigen niet allemaal meer uit.
Zo hoef je het minder vaak te doen
Een matras wordt vies door vocht, en dat vocht komt van jou.
Een mens verliest per nacht een halve liter vocht. Dat trekt door je laken heen. Lucht je bed daarom elke ochtend een halfuur voordat je het opmaakt, met het dekbed teruggeslagen. Dat is de goedkoopste onderhoudsbeurt die er is.
Gebruik een molton of matrasbeschermer onder je hoeslaken. Die kun je wel gewoon wassen, en hij vangt op wat anders in de tijk trekt.
Draai het matras elk seizoen om, kop naar voeteneind en daarna om zijn as. Dan slijt hij gelijkmatig en krijgt elke kant de kans om te drogen.
Veelgestelde vragen
Mag ik een matras stomen?
Ja, mits je in rustige banen werkt en nergens stilstaat. Stoom brengt weinig vocht in en het meeste verdampt weer. Laat het matras daarna wel een uur liggen met het raam open voordat je het opmaakt.
Kan ik een vlek uit mijn matras krijgen?
Een verse vlek meestal wel, als je meteen dept en niet wrijft. Een vlek die er al langer in zit vraagt zuigkracht om het vocht en het vuil samen omhoog te halen, en dat kan een stoomreiniger niet. Een matras opfrissen kan altijd, een matras herstellen niet.
Waarom mag ik geen vlekkenspray gebruiken op een matras?
Omdat je het er niet meer uit krijgt. Op een bank kun je naspoelen en afzuigen, in een matras trekt het middel de vulling in en blijft het daar. Daarna ruik je het middel in plaats van de vlek.
Helpt soda tegen geur in een matras?
Tijdelijk wel, maar het kost je meer dan het oplevert. De korrels zakken in de vulling en die krijg je er met zuigen niet allemaal uit. Luchten werkt beter en laat niets achter.
Hoe vaak moet ik mijn matras schoonmaken?
Afzuigen elke keer dat je het beddengoed verschoont, dus om de een a twee weken. Een grondige beurt met omdraaien en luchten twee keer per jaar, bij het wisselen van het seizoen.
Mag stoom op een wollen vloerkleed?
Voorzichtig. Wol krimpt door de combinatie van warmte en vocht. Werk zo droog mogelijk, blijf in beweging en probeer het eerst op een hoek die onder een meubel ligt.
Waarom moet ik een tapijt in twee richtingen zuigen?
Omdat de vezels een kant op liggen. Ga je alleen met de nerf mee, dan blijft het zand onderin zitten. Dwars erop komt het wel omhoog, en juist dat zand veroorzaakt de slijtage.
Verder in huis
Voor de rest van je huis staat alles per klus bij elkaar onder schoonmaken. En voor gladde oppervlakken geldt een heel andere aanpak dan voor textiel: welke doek gebruik je voor welke klus.