Pak je koekenpan er eens bij. Zie je krassen? Doffe plekken? Plaatsen waar het eten opeens wél aanbakt? Dan is je antiaanbaklaag aan het verdwijnen. En de vraag die je jezelf mag stellen is simpel: waar is hij naartoe?
Kort antwoord
De gladde laag in vrijwel elke antiaanbakpan is gemaakt van PFAS, en die laag slijt.
Deze stoffen breken in de natuur niet af, en Europa is bezig ze te beperken. Zolang de laag gaaf is, gebeurt er weinig. Maar hij gaat kras voor kras achteruit, en wat eraf gaat verdwijnt niet in het niets. Je kunt het ook overslaan met een pan waarvan het oppervlak niet uit die chemie komt.
Wat zit er eigenlijk in een antiaanbaklaag?
Eén scheikundige binding verklaart zowel waarom het werkt als waarom het een probleem is.
PFAS. Poly- en perfluoralkylstoffen, een familie van duizenden chemische stoffen die vet en water afstoten. Precies daarom glijdt je spiegelei eruit.
Het probleem is wat ze verder nog doen. De binding tussen koolstof en fluor is een van de sterkste die de scheikunde kent. Zo sterk dat de natuur er niets mee kan. Ze breken niet af. Niet in tien jaar, niet in honderd. Daarom heten ze forever chemicals.
Ze zijn inmiddels overal: in regenwater, in vis, in landbouwgrond. En in mensen. Het RIVM stelde vast dat Nederlanders er meer van binnenkrijgen dan de veilig geachte hoeveelheid die de Europese voedselautoriteit EFSA in 2020 opstelde.
Dat is niet iets van de toekomst. Dat is de stand van vandaag. Welke woorden er op de doos staan en wat ze betekenen, staat in zit er PFAS in jouw pan? zo herken je het.
Europa is deze stoffen aan het beperken
De wetgever loopt niet vooruit op paniek, die loopt er meestal achteraan.
Kijk dan naar wat er al gebeurd is:
- PFOA, jarenlang gebruikt bij het maken van antiaanbaklagen, is in de Europese Unie verboden.
- In 2023 dienden vijf Europese landen, met Nederland erbij, een voorstel in om de hele PFAS-groep te beperken. Het zou een van de grootste chemische beperkingen ooit in Europa worden.
Er wordt dus niet gediscussieerd óf deze stoffen een probleem zijn. Er wordt onderhandeld over hoe snel ze eruit moeten.
De vraag is alleen of jij daarop wacht, of dat je je eigen keuken vast op orde brengt. De pannen zonder PFAS staan bij elkaar onder koken.
Wat gebeurt er als je pan te heet wordt?
Een lege pan op hoog vuur is binnen twee minuten heter dan je denkt.
Boven ongeveer 260 graden begint de laag af te breken en komen er dampen vrij.
Wat die dampen doen, weten vogelbezitters al decennia: een vogel in dezelfde ruimte overleeft het vaak niet. Bij mensen is het gedocumenteerd als griepachtige klachten na het inademen.
Even eerlijk. Wie let er op 260 graden terwijl de kinderen aan tafel zitten te wachten en de telefoon gaat? Een pan die leeg voorverwarmt terwijl je de olie zoekt, haalt die temperatuur makkelijker dan je zou denken.
Heb je vogels in huis? Zet ze nooit in of vlak bij de keuken als je met een antiaanbakpan kookt, en laat zo'n pan nooit leeg op hoog vuur staan.
En de laag die je wegschraapt?
Elke kras is materiaal dat van je pan af is.
Het lost niet op. Het gaat mee met wat je die avond opschept.
Daar komt bij: zodra de laag beschadigd is, doet hij zijn werk niet meer. Het eten bakt aan, je schraapt harder, er gaat meer af. Zo werkt het bij elke antiaanbakpan, hoe duur ook.
De versnelling zit in die tweede helft. De eerste kras kost je bijna niets. Maar een pan die op één plek aanbakt, wordt op die plek harder bewerkt, en dat is precies de plek waar de laag al het dunst is.
Een antiaanbakpan is geen aankoop. Het is een abonnement. Elke twee, drie jaar opnieuw. Reken maar eens uit wat je daar in tien jaar aan kwijt bent, en waar al die pannen ondertussen zijn gebleven.
Welke pannen zijn er zonder PFAS?
Zodra je pannen zonder PTFE gaat vergelijken, kom je vier soorten tegen. Ze doen niet hetzelfde.
Kaal roestvrij staal. In Vlaanderen heet dat inox. Geen laag, dus er kan ook niets af. Gaat eindeloos mee en kan alles hebben. Vraagt wel techniek: goed voorverwarmen en pas dan het eten erin, anders bakt het aan.
Gietijzer en geëmailleerd gietijzer. Houdt hitte vast als geen ander en gaat generaties mee. Daar staat gewicht tegenover, en bij onbehandeld gietijzer onderhoud: droog bewaren en inbranden.
Een laag op dun aluminium. Dit is de categorie waar de meeste voordelige pannen in vallen, ook als er keramisch op de doos staat. De vraag is niet alleen waar de laag van gemaakt is, maar waar hij op vastzit. Dun aluminium buigt bij hitte, en een laag op een drager die beweegt laat op termijn los.
Massief staal met een oppervlak van kwartszand. Laat los zoals je gewend bent, zonder laag op een zachte drager die kan bladderen.
Let daarnaast op de dikte van de bodem. Een dunne bodem trekt krom en krijgt hete plekken, waardoor je eten op de ene plek aanbakt en op de andere nog niet gaar is. Dat is geen coating-probleem maar een constructieprobleem, en geen enkele laag lost het op.
De pan die dit hele probleem overslaat
Geen slimme truc nodig, alleen een pan die zijn gladheid niet uit de chemie haalt.
DotShield is massief tri-ply roestvrij staal met een antiaanbaklaag van natuurlijk siliciumdioxide (SiO₂), oftewel kwartszand: hetzelfde materiaal als zand en glas. Inert, dus het reageert nergens op. Ook niet op je tomatensaus, ook niet als de pan een keer te heet wordt.
-
1
100% vrij van PFAS, PFOA en PTFE. Niets dat eruit kan lekken of eraf kan dampen, en de laag gaat tot 6x langer mee dan een standaard antiaanbaklaag.
-
2
Tri-ply massief staal: RVS 304 aan de binnenkant, een aluminiumkern voor de warmteverdeling en RVS 430 aan de buitenkant, zodat hij op inductie werkt.
-
3
Geen dun plaatje dat kromtrekt. Geen wiebelende bodem, geen olie die naar één kant loopt.
-
4
Werkt op alles: gas, elektrisch, keramisch en inductie. En tot 300 graden mag hij de oven in.
-
5
Krasbestendig, dus geschikt voor stevig keukengerei.
bodemdikte van de koekenpannen, tegen 2,5 mm bij de steelpan en de wok
de oven in, en geschikt voor gas, inductie, keramisch en elektrisch
garantie, omdat er geen laag is die er in jaar twee vanaf gaat
Bakt roestvrij staal niet aan?
Eerlijk antwoord: rvs vraagt net iets meer aandacht dan een chemische laag.
Twee gewoontes en je hebt er geen last van.
Begin op middelhoog vuur. Kwartszand heeft geen hoog vuur nodig om los te laten, en olie die te lang op hoog vuur staat wel.
Een klein beetje olie of boter helpt, ook al is het oppervlak antiaanbak.
Maak de pan schoon zodra hij is afgekoeld. Handwas wordt aanbevolen: warm water en een niet-schurende spons, geen schuurspons.
Daar staat een pan tegenover die je niet elke paar jaar hoeft te vervangen, waar je met een metalen spatel in mag, en die je zonder nadenken op 250 graden de oven in schuift.
Bakt er toch een keer iets aan, dan is dat geen schade maar gewoon werk: in aangebrande pan schoonmaken staat hoe je dat zonder schuren oplost.
Moet je nu je hele kast vervangen?
Nee, en dat hoeft ook niet in één keer.
Is de laag van je huidige pan nog helemaal gaaf, dan kun je hem voorlopig gebruiken. Verhit hem alleen nooit leeg. Zie je krassen of bladderende plekken, dan is het moment daar: vanaf dat punt eet je mee wat eraf gaat.
Begin bij de pan die je het vaakst gebruikt, meestal de koekenpan van 28 cm. Daar maak je de grootste sprong, en de pan die twee keer per jaar uit de kast komt mag rustig blijven staan.
Gooi een oude pan niet bij het restafval. Onder de laag zit aluminium of staal en dat is prima te recyclen. Breng hem naar de milieustraat of het metaalpunt van je gemeente.
Waar de meeste mensen mee beginnen
Eén pan die je elke dag gebruikt, dat is de stap die je merkt.
- DotShield Koekenpan 24cm · het formaat voor twee personen, 3,5 mm bodem
- DotShield Koekenpan 28cm · voor het gezin, of als je graag in één keer klaar bent
- Alle DotShield koekenpannen · met glazen deksel, van 20 tot 30 cm
Je hebt dertig dagen bedenktijd, ook als je de pan al gebruikt hebt, en vijf jaar garantie.
Veelgestelde vragen
Moet ik mijn huidige pan meteen weggooien?
Is de laag nog helemaal gaaf, dan kun je hem voorlopig gebruiken; verhit hem alleen nooit leeg. Zie je krassen of bladderende plekken, vervang hem dan. Vanaf dat moment eet je mee wat eraf gaat.
Is PFAS verboden in Europa?
PFOA is verboden. Voor de hele PFAS-groep ligt sinds 2023 een Europees beperkingsvoorstel, ingediend door vijf landen waaronder Nederland.
Wat is het verschil tussen PFAS, PFOA en PTFE?
PFAS is de verzamelnaam voor de hele familie. PFOA is een specifieke stof daaruit die bij de productie werd gebruikt en nu verboden is. PTFE is het materiaal van de gladde laag zelf, in de volksmond bekend als teflon. PTFE is dus geen alternatief voor PFAS, het hoort erbij.
Welke pannen zijn zonder PFAS?
Kaal roestvrij staal, gietijzer en geëmailleerd gietijzer, en pannen met een oppervlak op basis van siliciumdioxide. Let daarbij niet alleen op waar de laag van is, maar ook waar hij op vastzit: een laag op dun aluminium laat eerder los.
Zijn keramische pannen zonder PFAS?
Keramisch op de doos zegt iets over de laag, niet over de pan eronder. De vraag die telt is waar die laag op zit en hoe dik die drager is. Dun aluminium buigt bij hitte, en een laag op een drager die beweegt laat op termijn los.
Waarom is siliciumdioxide wél veilig?
SiO₂ is het hoofdbestanddeel van zand en glas. Het is inert: het reageert niet met je eten en er lekt niets uit, ook niet bij hoge temperatuur.
Kan een DotShield-pan op inductie?
Ja, op alle warmtebronnen: gas, elektrisch, keramisch en inductie. De RVS 430 buitenlaag wordt direct herkend en de pan blijft vlak.
Bakt roestvrij staal niet snel aan?
Met twee gewoontes niet: begin op middelhoog vuur en gebruik een klein beetje olie of boter. Kwartszand heeft geen hoog vuur nodig om los te laten.
Mag een DotShield-pan in de vaatwasser?
Handwas wordt aanbevolen: warm water en een niet-schurende spons zodra de pan is afgekoeld. Geen schuurspons.
Waarom is een lege pan op hoog vuur gevaarlijk?
Omdat hij binnen minuten boven ongeveer 260 graden komt. Daar begint een antiaanbaklaag af te breken en komen er dampen vrij. Voor vogels in dezelfde ruimte is dat vaak dodelijk.
Wat doe ik met mijn oude antiaanbakpan?
Niet bij het restafval. Onder de laag zit aluminium of staal en dat is goed te recyclen, de coating niet. Breng de pan naar de milieustraat of het metaalpunt van je gemeente.
Wat als de pan me niet bevalt?
Dan stuur je hem terug binnen dertig dagen, ook als je erin gekookt hebt. Daarnaast heb je vijf jaar garantie op materiaal- en fabricagefouten.
Is een pan van inox een veilige keuze zonder PFAS?
Ja. Inox is het woord dat in Vlaanderen voor roestvrij staal wordt gebruikt, en kaal roestvrij staal heeft helemaal geen antiaanbaklaag. Er kan dus ook niets afkomen. Wat het van je vraagt is techniek: goed voorverwarmen en pas daarna het eten erin, anders bakt het aan. Wil je wel een antiaanbaklaag, kijk dan niet alleen waar die laag van is maar ook waar hij op vastzit.
Verder in de keuken
Twijfel je of jouw huidige pan een PFAS-laag heeft, loop dan de vijf punten na in zit er PFAS in jouw pan. Alle pannen staan bij de DotShield-collectie.
