Kort antwoord
Heeft je pan een gladde, egaal gekleurde antiaanbaklaag en staat er nergens waar die laag van gemaakt is? Dan is het vrijwel zeker PTFE. En PTFE is PFAS.
Je hoeft geen scheikundige te zijn om het te zien. Drie dingen verraden het: er staat een maximumtemperatuur bij, de fabrikant noemt het “antiaanbak” zonder te zeggen waarvan, en op de doos staat “PFOA-vrij” alsof dat iets bijzonders is. Hieronder loop je het in dertig seconden na.
PFAS, PFOA, PTFE en teflon: vier woorden, één familie
PTFE is geen alternatief voor PFAS. PTFE is PFAS. Dat is het misverstand waar de hele discussie op vastloopt.
In de winkel en op verpakkingen lopen vier woorden door elkaar. Ze betekenen niet hetzelfde, en juist dat verschil wordt gebruikt om een pan beter te laten klinken dan hij is.
| Woord | Wat het is |
|---|---|
| PFAS | De verzamelnaam voor een familie van duizenden stoffen met een koolstof-fluorbinding. Niet één stof, maar een hele groep. |
| PTFE | Één van die stoffen. Dit is de gladde laag zelf. Een PTFE-pan is dus per definitie een pan met PFAS. |
| Teflon | Een merknaam voor PTFE. Zelfde stof, ander etiket. “Teflonvrij” zegt alleen iets over het merk, niet over de stof. |
| PFOA | Een hulpstof die vroeger bij het maken van PTFE werd gebruikt. In de Europese Unie sinds 2020 verboden. |
Daar zit de adder. “PFOA-vrij” betekent niet “PFAS-vrij”. Sinds 2020 is elke pan die je in Europa legaal koopt PFOA-vrij, want dat is simpelweg de wet. Het op de doos zetten is geen keurmerk. Het is hetzelfde als “bevat geen lood” op een waterkoker.
Zo herken je in dertig seconden of jouw pan een PFAS-laag heeft
Pak je pan er even bij en loop deze vijf punten na. Drie of meer treffers en je weet genoeg.
-
1
Staat er een maximumtemperatuur? Een PTFE-laag heeft een plafond, en dat moet de fabrikant erbij zetten. Een pan zonder laag die kan afbreken, heeft dat plafond niet op dezelfde manier nodig.
-
2
Staat er alleen “antiaanbaklaag”, zonder te zeggen waarvan? Wie een laag heeft waar hij trots op is, noemt het materiaal. Wie het weglaat, heeft daar meestal een reden voor.
-
3
Is de laag egaal glad en gekleurd? Dat strakke zwart, grijs of wit dat als een velletje over de bodem ligt, is het klassieke beeld van PTFE.
-
4
Wordt “PFOA-vrij” als verkoopargument gebruikt? Dan is de laag bijna altijd PTFE. Anders had er gewoon “PFAS-vrij” gestaan, want dat is een veel sterkere claim.
-
5
Zie je krassen, doffe plekken of plaatsen waar het eten opeens wél aanbakt? Dan is de laag aan het verdwijnen. En de vraag die je jezelf dan mag stellen is: waar is hij naartoe?
Zolang de laag gaaf is, gebeurt er weinig
Het probleem van een antiaanbaklaag is niet de dag dat je hem koopt. Het is de tweehonderdste keer dat je erin bakt.
Een intacte PTFE-laag laat je met rust. Maar hij is niet eeuwig. Elke spatel, elke schuurspons, elke keer dat je hem te heet laat worden, kost een beetje. Dat is geen mening, dat zie je gewoon: de pan die je drie jaar dagelijks gebruikt bakt niet meer zoals in het begin. Er ontbreekt iets. En wat eraf is, is niet verdampt in het niets, dat is in je eten en in je keuken beland.
Laat een antiaanbakpan nooit leeg staan op hoog vuur. Een lege pan wordt in enkele minuten veel heter dan een pan met eten erin, en juist bij hoge temperaturen begint een PTFE-laag af te breken.
Heb je vogels in huis? De dampen van een oververhitte antiaanbakpan zijn voor vogels levensgevaarlijk. Zet ze nooit in of vlak bij de keuken.
Wat doe je met je oude pan?
Niet bij het restafval. Een koekenpan is grotendeels metaal, en dat is de moeite waard om apart in te leveren.
Onder de laag zit aluminium of staal. Dat is prima te recyclen, de coating niet. Breng de pan daarom naar de milieustraat of het metaalpunt van je gemeente in plaats van hem in de grijze bak te gooien. Sommige kringloopwinkels nemen hem ook aan, maar alleen als hij nog bruikbaar is; een pan met een halve laag eraf help je niemand mee.
En doe het rustig aan. Je hoeft je hele kast niet in één keer te vervangen. Begin met de pan die je elke dag gebruikt, want daar zit het verschil. De pan die twee keer per jaar uit de kast komt voor de kerstborrel mag blijven staan.
Waar let je op bij een pan zonder PFAS?
Bij een pan zonder PTFE verschuift de vraag: niet meer “hoe glad is de laag”, maar “waar zit het oppervlak aan vast”.
Zodra je pannen zonder PTFE gaat vergelijken, kom je grofweg drie soorten tegen. Ze doen niet hetzelfde.
| Soort | Waar het op vastzit | Wat dat betekent |
|---|---|---|
| Coating op dun aluminium | Een laag op een zachte drager | Buigt en vervormt bij hitte, en dan laat de laag los. De goedkoopste categorie, en meestal de kortste levensduur. |
| Kaal roestvrij staal | Geen laag | Gaat eindeloos mee, maar vraagt techniek: goed voorverwarmen en pas dan het eten erin, anders bakt het aan. |
| Massief staal met een oppervlak van kwartszand | Siliciumdioxide, gehecht op drielaags staal | Laat los zoals je gewend bent, zonder laag die eraf kan bladderen. |
Let daarnaast op de dikte van de bodem. Een dunne bodem trekt krom en krijgt hete plekken, waardoor je eten op de ene plek aanbakt en op de andere nog niet gaar is. Dat is geen coating-probleem, dat is een constructieprobleem, en geen enkele laag lost het op.
Wat een DotShield-pan hier anders doet
Geen laag die kan slijten, maar een oppervlak van kwartszand op drielaags massief staal.
De antiaanbaklaag van DotShield is gemaakt van natuurlijk SiO₂, oftewel kwartszand. Volledig vrij van PFAS, PFOA en PTFE. Daaronder zit geen dun aluminium plaatje maar tri-ply staal: RVS 304 aan de binnenkant, een aluminiumkern voor de warmteverdeling en RVS 430 aan de buitenkant, zodat hij ook op inductie werkt.
bodemdikte van de koekenpannen, tegen 2,5 mm bij de steelpan, wok en soeppannen
de oven in, en geschikt voor gas, inductie, keramisch en elektrisch
garantie, omdat er geen laag is die er in jaar twee vanaf gaat
Begin op middelhoog vuur. Kwartszand heeft geen hoog vuur nodig om los te laten.
Een klein beetje olie of boter helpt, ook al is het oppervlak antiaanbak.
Handwas wordt aanbevolen. Geen schuurspons, gewoon een doek en warm water.
Waar de meeste mensen mee beginnen
Niet alles tegelijk. Eén pan die je elke dag gebruikt, dat is de stap die je merkt.
- DotShield Koekenpan 24cm · het formaat voor twee personen, 3,5 mm bodem
- DotShield Koekenpan 28cm · voor het gezin, of als je graag in één keer klaar bent
- DotShield Starter Duo 4-delig · twee pannen met deksel om mee te beginnen
- DotShield Gezinsset 5-delig · de complete basis voor dagelijks koken
Veelgestelde vragen
Is PFAS in pannen verboden?
Nee, nog niet. Wat wél verboden is in de Europese Unie, is PFOA, en dat geldt sinds 2020. Voor de bredere PFAS-familie ligt er sinds 2023 een Europees beperkingsvoorstel dat door vijf landen is ingediend, waaronder Nederland. Dat is nog in behandeling. Je kunt vandaag dus gewoon een pan met PTFE kopen, en dat is precies waarom het de moeite is om zelf te kijken wat je koopt.
Hoe weet ik of mijn pan PFAS bevat?
Kijk naar drie dingen. Staat er een maximumtemperatuur bij? Wordt de laag “antiaanbak” genoemd zonder dat erbij staat waarvan hij gemaakt is? En wordt “PFOA-vrij” als pluspunt gebruikt? Bij twee of drie keer ja is het vrijwel zeker een PTFE-laag, en PTFE hoort tot de PFAS-familie. Staat er expliciet PFAS-vrij of wordt het materiaal genoemd, zoals siliciumdioxide, dan weet je waar je aan toe bent.
Is een keramische pan altijd PFAS-vrij?
Niet automatisch. “Keramisch” is geen beschermde term en wordt ook gebruikt voor lagen die maar deels uit minerale stoffen bestaan. Kijk daarom niet naar het woord maar naar wat de fabrikant opschrijft. Bij DotShield staat het er letterlijk: natuurlijk SiO₂ uit kwartszand, vrij van PFAS, PFOA en PTFE.
Wat is het verschil tussen PFAS-vrij en PFOA-vrij?
PFOA is één stof die vroeger werd gebruikt bij het maken van PTFE. PFAS is de hele familie waar PTFE zelf ook toe hoort. Een pan kan dus keurig PFOA-vrij zijn en tegelijk een PFAS-laag hebben. Omdat PFOA in de EU sinds 2020 verboden is, is “PFOA-vrij” bovendien geen prestatie meer, maar gewoon de wet.
Moet ik mijn oude pan meteen weggooien?
Nee. Zolang de laag helemaal gaaf is, is er geen reden voor paniek. Het moment om te vervangen is wanneer je krassen ziet, doffe plekken, of plaatsen waar het eten opeens aanbakt terwijl dat eerst niet gebeurde. Begin dan met de pan die je het vaakst gebruikt, niet met de hele kast tegelijk.
Waar lever je een oude koekenpan in?
Bij de milieustraat of het metaalinzamelpunt van je gemeente. Onder de coating zit aluminium of staal, en dat is goed te recyclen. In de grijze bak gaat dat metaal verloren. Is de pan nog helemaal gaaf, dan neemt een kringloopwinkel hem vaak ook aan.
Bakt een pan zonder antiaanbaklaag niet gewoon aan?
Kaal roestvrij staal wel, als je te koud begint. Maar een DotShield-pan is geen kaal staal: het oppervlak van kwartszand laat los zoals je gewend bent. Het verschil is dat het geen velletje is dat eraf kan bladderen. Begin op middelhoog vuur en gebruik een klein beetje olie of boter, dan gaat een spiegelei er zo weer uit.
Koken zonder dat je erover na hoeft te denken
Een pan waarvan je weet waar het oppervlak van gemaakt is, en die je over vijf jaar nog steeds gebruikt. Meer dan 300.000 huishoudens maken hun keuken al schoon met iZi-Clean.
Bekijk de DotShield-pannen5 jaar garantie · 14 dagen bedenktijd. Vragen? Wij zijn gewoon bereikbaar.
Wil je weten wat PFAS precies zijn en waarom Europa ermee bezig is? Dat leggen we uit in PFAS in je koekenpan: wat je elke dag meebakt. Vragen over een specifieke pan? Je krijgt bij ons gewoon iemand aan de lijn.
